بابک زنجانی یکی از جنجالی‌ترین چهره‌های اقتصادی ایران در دو دهه اخیر است. او به‌عنوان یکی از بازیگران بانفوذ در تجارت نفت در دوران تحریم‌ها شناخته می‌شد؛ چهره‌ای که با اتهامات گسترده اقتصادی مواجه شد و سال‌ها در زندان به‌سر برد. با بازگرداندن بخش قابل توجهی از دارایی‌ها، حکم اعدام وی لغو و به ۲۰ سال حبس تبدیل شد و در ماه‌های اخیر نیز گزارش‌هایی درباره بازگشت نسبی او به فضای کسب‌وکار منتشر شده است. پرونده بابک زنجانی همچنان در کانون توجه رسانه‌ها، دستگاه قضایی و فعالان اقتصادی قرار دارد.
بیوگرافی بابک زنجانی
بابک مرتضی زنجانی تاجر و سرمایه‌دار ایرانی است که بیش از یک دهه به‌عنوان یکی از شناخته‌شده‌ترین فعالان اقتصادی کشور شناخته می‌شد.
• تاریخ تولد: ۲۱ اسفند ۱۳۵۲
• محل تولد: تهران
او پیش از بازداشت، یکی از چهره‌های اثرگذار در تجارت نفت و واسطه‌گری فروش نفت ایران در دوران تحریم‌های بین‌المللی بود.
تحصیلات بابک زنجانی
اطلاعات رسمی و مستند درباره تحصیلات بابک زنجانی در منابع معتبر محدود است. با این حال، فعالیت اقتصادی او از دهه ۱۳۸۰ شمسی آغاز شد و در دهه‌های ۸۰ و ۹۰ با ورود به تجارت بین‌الملل، به‌ویژه در حوزه نفت، بانکداری و شرکت‌های خوشه‌ای اقتصادی، نامش بر سر زبان‌ها افتاد.
علت شهرت بابک زنجانی
زنجانی از میانه دهه ۱۳۸۰، به‌ویژه همزمان با تشدید تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران، به‌عنوان یکی از واسطه‌های فروش نفت ایران در بازارهای خارجی شناخته شد. او با ایجاد شبکه‌ای از شرکت‌های تجاری و بانکی در کشورهایی مانند امارات و مالزی، نقش مهمی در تسهیل فروش نفت و انتقال منابع ارزی ایفا کرد؛ نقشی که موجب شهرت سریع او در داخل کشور شد.
سوابق کاری و فعالیت‌های اقتصادی بابک زنجانی
بابک زنجانی پیش از ورود به پرونده‌های قضایی، مدیرعامل و مالک گروه سورینت (Sorinet Group) بود؛ هلدینگی چندملیتی فعال در حوزه‌های مختلف از جمله:
• سرمایه‌گذاری و تجارت
• نفت و انرژی
• حمل‌ونقل
• بانکداری و خدمات مالی
از جمله دارایی‌ها و شرکت‌های منتسب به او می‌توان به هلدینگ سورینت و خطوط هوایی قشم‌ایر اشاره کرد. در اوج فعالیت اقتصادی، ثروت زنجانی توسط برخی منابع تا ده‌ها میلیارد دلار برآورد می‌شد؛ رقمی که او را در زمره ثروتمندترین چهره‌های اقتصادی ایران قرار داد.
بازداشت و صدور حکم اعدام بابک زنجانی
بابک زنجانی در پایان سال ۱۳۹۲ بازداشت و به اتهاماتی از جمله اختلاس، پول‌شویی، جعل اسناد، کلاهبرداری و اخلال در نظام اقتصادی کشور در ارتباط با فروش نفت در دوران تحریم‌ها محاکمه شد. او متهم بود که بیش از ۲.۷ میلیارد یورو از درآمدهای نفتی کشور را بازنگردانده و از موقعیت خود سوءاستفاده کرده است.
در سال ۱۳۹۵، دادگاه وی را به اتهام «افساد فی‌الارض» و سایر جرایم اقتصادی به اعدام محکوم کرد؛ حکمی که بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های داخلی و بین‌المللی داشت.
تبدیل حکم اعدام بابک زنجانی به حبس
پس از سال‌ها حبس و در پی همکاری با دستگاه قضایی و بازگرداندن بخش قابل توجهی از دارایی‌ها به خزانه کشور، رأی دادگاه تغییر کرد. بر اساس اعلام رسمی قوه قضاییه، بابک زنجانی حدود ۲.۱ میلیارد دلار دارایی و مطالبات مرتبط با فروش نفت را به کشور بازگرداند. در نتیجه، حکم اعدام وی در سال ۲۰۲۴ میلادی به ۲۰ سال حبس تبدیل شد.
آزادی موقت و وضعیت پس از زندان بابک زنجانی
با بازگرداندن بخشی از بدهی‌ها، بابک زنجانی در دی‌ماه ۱۴۰۳ به‌صورت موقت و تحت نظارت قضایی از زندان خارج شد. پس از این اتفاق، گزارش‌هایی در رسانه‌ها درباره احتمال بازگشت او به فعالیت‌های اقتصادی و مشارکت در برخی پروژه‌های تجاری، از جمله در حوزه حمل‌ونقل و ریلی، منتشر شد؛ هرچند جزئیات دقیق این فعالیت‌ها همچنان محل اختلاف میان منابع رسمی و رسانه‌ای است.
آخرین خبر از پرونده بابک زنجانی
سخنگوی قوه قضاییه در نهم دی‌ماه ۱۴۰۴ اعلام کرد که مهلت دوماهه تعیین‌شده برای تسویه بدهی بابک زنجانی هنوز به پایان نرسیده و حدود ۱۰ روز دیگر از این مهلت باقی مانده است.
به گفته اصغر جهانگیر، اموال بازگردانده‌شده در قالب رد مال شامل حدود ۶۰۰ میلیون یورو وجه نقد و فلزات گرانبها به ارزش تقریبی یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون دلار است که پس از کارشناسی، به‌صورت امانت نزد بانک مرکزی نگهداری می‌شود. انجام این رد مال، مبنای لغو حکم اعدام و تبدیل آن به حبس بوده است.
وی همچنین توضیح داد که با توجه به عدم نقدشوندگی فوری فلزات گرانبها، شرکت ملی نفت ایران خواستار پرداخت باقی‌مانده بدهی به‌صورت نقدی و مورد تأیید بانک مرکزی شده است. در صورت تحقق این پرداخت، اموال و دارایی‌های زنجانی که نزد بانک مرکزی و شرکت ملی نفت نگهداری می‌شود، به وی مسترد خواهد شد.